Irak, Hürmüz Boğazı'na bağımlılığını azaltmak amacıyla petrol ihracat haritasını yeniden şekillendirmeye hazırlanıyor. Bağdat yönetimi Basra-Haditha-Fişhabur ve Haditha-Baniyas olmak üzere iki stratejik boru hattı güzergâhını değerlendirirken, Türkiye üzerinden Ceyhan'a ulaşan mevcut hat da yeniden canlandırılıyor. Projelerin hayata geçmesi halinde Türkiye yalnızca Irak petrolünün transit ülkesi değil, Basra'dan Akdeniz'e uzanan yeni enerji mimarisinin temel merkezlerinden biri haline gelebilir.

İran savaşı ve Hürmüz Boğazı'ndaki ulaşım sorunu, Irak'ın enerji politikasında yıllardır tartışılan ancak ağır ilerleyen bir dönüşümü hızlandırdı.

Irak Petrol Bakanlığı'nın son açıklamasına göre Bağdat iki yeni stratejik petrol koridoru üzerinde çalışıyor:

Basra–Haditha–Fişhabur ve Haditha–Baniyas.

İlk güzergâh Irak'ın güneyindeki dev petrol sahalarını ülkenin kuzeyine ve buradan Türkiye üzerinden Akdeniz'e bağlama potansiyeli taşıyor. İkinci güzergâh ise Haditha'dan Suriye'ye geçerek Akdeniz kıyısındaki Baniyas terminaline ulaşmayı hedefliyor.

Her iki projenin ortak amacı açık: Irak petrolünün dünya pazarlarına ulaşmak için Basra Körfezi ve Hürmüz Boğazı'na olan aşırı bağımlılığını azaltmak.

Hürmüz krizi Irak'ın zayıf karnını ortaya çıkardı

Irak dünyanın önemli petrol üreticilerinden biri olmasına rağmen ihracat altyapısının büyük bölümü ülkenin güneyindeki terminallere dayanıyor.

Normal koşullarda bu sistem son derece ekonomik. Ancak petrol tankerlerinin Basra Körfezi'nden dünya pazarlarına ulaşabilmesi için Hürmüz Boğazı'ndan geçmesi gerekiyor.

İran savaşı bu coğrafi bağımlılığın ne kadar büyük bir stratejik risk olduğunu gösterdi.

Hürmüz'deki deniz trafiğinin kesintiye uğramasıyla Irak'ın güneyden petrol ihracatı ağır darbe aldı. Petrol gelirlerinin devlet bütçesindeki olağanüstü ağırlığı düşünüldüğünde sorun yalnızca enerji sektörünü değil, Irak'ın mali ve ekonomik istikrarını da tehdit ediyor.

Bağdat'ın yeni stratejisi bu nedenle mümkün olduğunca fazla petrolü Basra Körfezi'ne hiç girmeden Akdeniz'e ulaştırmak üzerine kuruluyor.

Türkiye güzergâhı: Basra'dan Ceyhan'a

Türkiye açısından en önemli proje Basra-Haditha-Fişhabur hattı.

Planın hayata geçirilmesi durumunda güney Irak'taki üretim Haditha üzerinden ülkenin kuzeyindeki boru hattı sistemine bağlanabilecek. Buradan petrol Türkiye sınırına ve mevcut Irak-Türkiye boru hattı üzerinden Ceyhan'a taşınabilecek.

Bu, mevcut sistemden önemli bir fark anlamına geliyor.

Türkiye'ye ulaşan hat tarihsel olarak ağırlıklı biçimde Kerkük ve Kuzey Irak petrolüne dayanıyordu. Oysa Irak'ın üretim kapasitesinin büyük bölümü Basra ve güneydeki dev sahalarda bulunuyor.

Dolayısıyla Basra'nın kuzey hattına bağlanması Ceyhan'ın stratejik önemini tamamen farklı bir seviyeye çıkarabilir.

Türkiye'nin uzun süredir savunduğu model de esasen bu: Irak-Türkiye boru hattını yalnızca Kuzey Irak petrolünün ihraç edildiği bir hat olmaktan çıkarıp Irak'ın güney sahalarını da kapsayan büyük bir enerji koridoruna dönüştürmek.

Türkiye ve Irak geçici anlaşmayı imzaladı

Bu dönüşüm açısından önemli bir adım şimdiden atılmış durumda.

Türkiye ile Irak, eski boru hattı anlaşmasının sona ermesinin ardından petrol akışının kesilmemesi için bir yıllık yeni bir geçiş anlaşması imzaladı.

Anlaşma, Irak petrolünün Ceyhan üzerinden ihracatının devam etmesini sağlarken taraflara daha kapsamlı ve uzun vadeli yeni bir enerji anlaşmasını müzakere etmek için zaman kazandırıyor.

Mevcut Irak-Türkiye boru hattının teorik kapasitesi oldukça yüksek olmasına rağmen bugün bunun yalnızca küçük bir bölümü kullanılıyor.

Ankara'nın hedefi kapasite kullanımını ciddi biçimde artırmak ve ilerleyen aşamada sistemi Güney Irak petrol sahalarına bağlamak.

Böylece Ceyhan, Irak'ın Hürmüz dışındaki ana ihracat kapılarından biri haline gelebilir